Cankurtaranın Tanımı
Cankurtaran kavramı geniş bir yelpazeyi kapsar: endişeli bir ebeveynden, halka açık yüzme havuzundaki gözetleyiciye, iç ve sahil suları konusunda ileri eğitim almış su kurtarma görevlilerine kadar uzanır. Cankurtaranlık, sudaki tüm kurtarma operasyonlarının temelini oluşturan esas bilgi ve beceridir.
Cankurtaranın Donanımı
Cankurtaran çoğu durumla; bedeni, bilgisi ve becerisiyle baş edebilecek şekilde donatılmıştır. Yine de işini kolaylaştıran pek çok ekipman vardır. Bu donanımlar olmadan da kazazedeleri kurtarmak mümkündür; yüzerek can kurtarma, bir plaj ziyaretçisinin diğerine yardım etmesiyle bile başlayabilir.
Cankurtaranın giyimi yaptığı işin türüne ve hava şartlarına bağlıdır; bir havuz cankurtaranının kıyafeti, sahilde görev yapan birinden farklıdır. Ancak hepsinin giyiminden cankurtaran oldukları anlaşılır olmalıdır. TSSF cankurtaranlarının görev kıyafeti uluslararası standartlara uygundur.
Donanım başlıca şu gruplardan oluşur:
- Temel donanım (palet, maske, şnorkel): Özellikle uzun mesafelerin yüzerek katedildiği açık deniz operasyonları içindir.
- Kurtarma aletleri: Görev yapılan yere göre seçilir.
- Sinyal ve iletişim araçları: El hareketleri, düdük, bayrak sinyalleri; ayrıca megafon, telefon ve telsiz.
- Koruma araçları: Güneş gözlüğü, güneş kremi, dudak merhemi ve ilkyardımda kullanılan tek kullanımlık eldivenler.
Paletle Yüzme
Paletler su altında daha iyi ilerlemeyi sağlar; doğru kullanımda kuvvet iletiminin etkisi yaklaşık %40 artar. Doğru bacak vuruşu, dizler hafifçe bükülüyken kalçanın başladığı yerden yapılır. Yeni başlayanlara, bacaklarını belirgin biçimde uzun tutmaları ve vuruşu yalnızca kalçadan yapmaları önerilir.
Hareket, asla bisiklet pedalı çevirir gibi olmamalıdır. Fazla bükülen uyluk, her vuruşta yüzme yönüne fren etkisi yapar ve ileriye itme için harcanan enerjinin büyük kısmını boşa çıkarır. Palet tekniğini geliştirmek için havuz tabanına yakın mesafede yapılan dalış egzersizleri uygundur.
Yüzerek Kazazedeye Ulaşmak
"Yüzerek ulaşmak", mesafenin tamamının yüzerek katedilmesidir. Cankurtaran; gerçek mesafeyi, su sıcaklığını, hava şartlarını ve bunlardan kaynaklanan dalga ve akıntı gibi koşulları daima göz önünde bulundurmalıdır. Bu nedenle her yüzerek kurtarmada, uygun yardımcı araçların kullanılıp kullanılamayacağı iyice düşünülmelidir.
Sık karşılaşılan soru şudur: Önce kazazedeye yüzüp kurtarmak mı, yoksa önce acil yardım çağırmak mı? Tek bir doğru çözüm yoktur; karar duruma bağlıdır. Cankurtaranın aldığı eğitim, bu tür acil durumları tanıyıp hızlı ve doğru karar vermesini kolaylaştırır.
Bir kişiye ulaşmak için her zaman yüzmek gerekmez; karadan kurtarma imkânları da olabilir. Çoğu zaman kurtarılacak kişi kurtarma malzemeleriyle desteklenebilir; bu malzemeler ayrıca kurtarıcıyla kazazede arasında bir güvenlik mesafesi oluşturur.
Sarılma Tehlikesi ve Kişinin Kendi Güvenliği
Boğulmakta olan kişi ölüm korkusu içindedir; cankurtarana sarılarak, hatta boğazını sıkarak kısa süreliğine aşırı bir kuvvet geliştirebilir ve cankurtaran için hayati tehlike yaratabilir. Bu nedenle sarılmayı engelleyen yöntemleri iyi bilmek çok önemlidir. Cankurtaran mümkünse her zaman önce kendini güvence altına almalıdır (örneğin bağlanarak).
Akıntılı Sularda Yaklaşma
Akıntılı sular, kazazedeyi asıl kaza yerinden uzaklaştırabilir. Akıntı kuvvetliyse, önce akıntıyı takip ederek su kenarından yürümek, ardından kazazedeye doğru yüzmek akıllıca olur; böylece kişinin cankurtarana doğru sürüklenmesi sağlanır. Suya girdikten sonra görüş hızla kaybolduğundan, cankurtaran karadaki sabit işaretlere göre yönünü korumalıdır.
Cankurtaran, kazazedenin kendisine doğru sürüklenmesine izin vermeli; onun arkasından yüzmemelidir. Panik içindeki kişiye arkadan yaklaşılır ve sakinleştirmeye çalışılır; tutunması için varsa yardımcı araçlar uzatılır. Bu çabalar başarısız olursa, cankurtaran müdahaleye uygun mesafede bekler ve kişiyi sürekli izler; çünkü kişi bitkinlikten bilincini kaybedebilir. Cankurtaran ani bir sarılmadan ancak arkadan yaklaşarak kurtulabilir.
Dalarak Yaklaşma
Temel donanım (palet, maske, şnorkel) sayesinde cankurtaranın su altındaki hareket olanakları önemli ölçüde artar.
Gövdeyi eğerek baş aşağı dalmada; kollar yüzme yönünün tersine çekilir, bacaklar gergindir. Cankurtaran kalça yüksekliğinde eğilirken, dalma hareketini güçlendirmek için bacakları bir arada tutup yukarı uzatır; bu, kol çekişiyle desteklenir. Bacaklar tamamen suya girince ayak vuruşu başlatılır.
Önemli: Cankurtaran su yüzeyinden dalarken basınç dengelemesini derhal başlatmalı; serbest ayak vuruşuna ise ancak paletler tamamen suya girdikten sonra geçmelidir.
Temel Donanımla Suya Atlama
Atlamalar, bottan veya dik sahilden suya girmek için yapılır. Her atlamada maskenin kafadan çıkmaması için bir elle yüze bastırılır. En çok kullanılan yöntem çivileme atlamadır; maskeyle çarpmayı önlemek için bacaklar bir arada tutulur ve vücut hafif geriye çekilerek suya girilir. Tüplü dalışta sevilen bir başka yöntem, sırtüstü (arkaya) atlamadır; ağır aletler önce suya girer ve dalgıç sırtına düşmez. Bu atlamada da maske elle yüze bastırılır.