Aşağıdaki sorular, cankurtaranlık konularını tekrar etmeye ve sınava hazırlanmaya yöneliktir. Cevaplar kısa tutulmuş olup ilgili bölümlerde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Bu sorular, yüz yüze ve uygulamalı eğitimin yerini tutmaz; yalnızca tamamlayıcıdır.
Bölüm 1 — Temel Bilgiler
1. Kan dolaşımını ana hatlarıyla anlatın. Sol kulakçık → sol karıncık → büyük (vücut) dolaşımı → tüm hücrelerin oksijenlenmesi → sağ kulakçık → sağ karıncık → küçük (akciğer) dolaşımı → akciğerde gaz değişimi → tekrar sol kulakçık.
2. Yetişkin bir kişinin dakikadaki kalp atışı sayısı nedir? Dinlenme hâlinde yaklaşık 60–80 atış/dakika; yaşa ve bedensel aktiviteye göre değişir.
3. Kanın üç işlevini belirtin. Taşıma (oksijen, besin, atık), savunma (akyuvar/antikorlarla koruma) ve pıhtılaşma (yara kapatma).
4. Havanın ağızdan akciğerlere giden yolu nedir? Burun/ağız → boğaz (farinks) → gırtlak (larinks) → soluk borusu (trakea) → bronşlar → bronşioller → alveoller.
5. Dinlenen bir kişi dakikada kaç kez soluk alıp verir? Yaklaşık 12–16 kez; yaşa ve bedensel zorlanmaya göre değişir.
6. Ölü alan (ölü boşluk) nedir? Gaz değişiminin yapılmadığı, soluğu ileten solunum yolları bölümü; yetişkinde yaklaşık 150 ml.
7. Soluk alınan ve verilen havanın bileşimi nasıldır? Alınan havada %21 O₂, %0,03 CO₂; verilen havada %17 O₂, %4 CO₂. Nitrojen (%78) ve asal gazlar (%1) değişmez.
8. Soluk alma hacmi nedir? Normal bir solunumda değiş tokuş edilen hava miktarıdır.
9. Vital kapasite nedir? Maksimum soluk almadan sonra akciğerlerde değiş tokuş edilebilen toplam hava hacmidir.
10. Basınç dengelemesi sırasında ne olur? Östaki borusu yoluyla orta kulak ile burun/boğaz boşluğu arasındaki basınç eşitlenir; böylece kulak zarındaki basınç farkı giderilir.
11. Orta kulakta hangi kemikler bulunur? Üç işitme kemiğidir: çekiç, örs ve üzengi.
12. Cankurtaran neden kurbağalama yüzer? Güç tasarrufu sağlar, başı suyun dışında tutarak kazazedeyi gözlemlemeye ve birçok taşıma/dalma hareketine temel oluşturur.
13. Serbest yüzmenin avantajı nedir? En hızlı tekniktir; boğulmakta olan kişiye en kısa sürede ulaşmayı sağlar.
14. Cankurtaran ne zaman sırtüstü yüzer? Kurtarılan kişiyi çekerek taşırken ve birçok taşıma tutuşunda (kollar serbest olmadığı için), ayrıca kendini kurtarırken.
15. Boyle-Mariotte Kanunu nedir? Sabit sıcaklıkta basınç ile hacmin çarpımı sabittir: p · V = sabit (p₁·V₁ = p₂·V₂).
16. 10 m derinlikte basınç ve 10 litrelik akciğerin hacmi nedir? Basınç 2 bardır. Hacim: V = V₀ / p = 10 / 2 = 5 litre.
17. Dalmayı hangi hareket belirler? Kurbağalama bacak hareketi + kolların vücut altından uyluklara kadar bastırılması ("anahtar deliği") ve kayma molası.
18. Hiperventilasyonun sebebi nedir? Sık ve derin soluk alıp vererek kandaki karbondioksiti (karbonik asit) düşürmektir.
19. Sığ su bayılması sırasında ne olur? CO₂ düşük olduğundan solunum güdüsü oluşmaz; oksijen tükenir ve kişi, soluk ihtiyacı hissetmeden aniden bilincini kaybeder.
20. Hangi durumda nasıl atlanır? a) Bilinmeyen sular → paket (çömlekleme) atlayışı. b) Yüksek derinliğe inme → çivileme atlayışı. c) Düz ve uzağa → start (depar) atlayışı.
21. Bitkinlikte hangi su üstünde kalma yöntemleri vardır? Sırtüstü dinlenme (ölü adam) ve güç tasarrufu sağlayan hayatta kalma pozisyonu (yüzükoyun dinlenme).
22. Baldıra kramp girerse ne yapılır? Sırtüstü uzanılır; ayak parmak uçları vücuda doğru çekilir, serbest elle diz üstünden uyluğa bastırılarak bacak gerilir.
23. Buza düşerseniz nasıl davranırsınız? Sakin kalınır, ağırlık geniş alana yayılır; yüzeye yatay biçimde tutunarak buzun sağlam kısmına doğru ilerlenir.
24. Bot kazaları hangi sebeplerden olur? Aşırı yüklenme, hatalı davranış, kötü hava ve su koşulları, deneyimsizlik ve güvenlik ekipmanı eksikliği gibi nedenler.
25. Bot alabora olursa nelere dikkat edilir? Bot batmıyorsa yakınında kalınır ve ona tutunulur; kıyıya uzaklık küçümsenmez.
26. Araba ile suya düşerseniz nasıl davranırsınız? Hızlı hareket edilir; emniyet kemeri açılır, kapı veya pencereden (gerekirse baş önce) çıkılır; arka koltuktakiler ön taraftan çıkar; araç batmadan terk edilir.
27. Girdap ile merdane arasındaki fark nedir? Girdap su yüzeyine dik dönen su sütunudur; merdane su yüzeyine yatay dönen girdaptır. Savaklarda, setlerde ve barajların çıkış ağızlarında oluşabilir.
28. Sahil sularının özellikleri nelerdir? Değişken deniz tabanı, med-cezir (gelgit), priller ve dalga/kıyı akıntıları (özellikle taraklı/çeken akıntı) belirgin tehlikeler oluşturur.
Bölüm 2 — Cankurtaran Bilgileri
29. Cankurtaranın donanımında neler bulunur? Temel donanım (palet, maske, şnorkel), kurtarma aletleri, sinyal/iletişim araçları ve koruma araçları.
30. "Yanına yüzmek (yaklaşma)" ne demek? Tehlikeleri ne azaltır? Mesafenin tamamını yüzerek katetmektir. Yardımcı araç kullanmak, arkadan yaklaşmak ve mesafe korumak tehlikeleri azaltır.
31. Hâlâ panik hâlindeki kişiye nasıl yaklaşılır? Daima arkadan yaklaşılır, mesafe korunur; sakinleştirici konuşulur ve tutunması için araç uzatılır. Başarısız olursa uygun mesafede beklenip kişi izlenir.
32. Akıntılı sularda kurtarma nasıl yapılır? Önce akıntı yönünde kıyıdan yürünür, sonra kazazedeye yüzülür; kişinin cankurtarana sürüklenmesine izin verilir, arkasından yüzülmez. Karadaki sabit işaretlerle yön korunur.
33. Sarılmanın önlenmesi için ne yapılır? En iyisi sarılmayı baştan önlemektir; kişi el veya ayaklarla uzakta tutulur ve daima arkadan yaklaşılır.
34. Kurtarma tutuşları ne işe yarar? Kazazedeyi güvenli biçimde su üstünde tutup taşımaya ve cankurtaranın güvenliğini korumaya yarar.
35. Sarılmadan kurtulma hangi tutuşla sonlanır? Niçin? Standart sabitleyerek taşıma (Flaig bağlama) ile; kişiyi sabitleyerek yeniden sarılmasını önler ve güvenli taşımayı sağlar.
36. Taşıma ile yorgun yüzücüye yardım farkı nedir? Yorgun yüzücü bilinci açıktır ve katkı verebilir (itme, çekme). Taşıma ise destek veremeyen/panikteki kişiler içindir (baştan tutuş, koltuk altından tutuş).
37. Taşımada kişinin pozisyonu nasıl düzeltilir? Bacaklar batarsa cankurtaran diziyle kişinin kalçasını hafifçe yukarı bastırır; yüzme hızı arttıkça kişi daha iyi suda kayar.
38. Korku/panik durumunda hangi teknik uygulanır? Sabitleyerek taşıma tutuşları (Flaig bağlama, denizci bağlama); mesafe korunur ve arkadan yaklaşılır.
39. Bilincini kaybetmiş kişiye hangi teknik uygulanır? Baştan taşıma tutuşu veya koltuk altından taşıma tutuşu.
40. Merdivenli dik kıyı ile sığ kıyıdan çıkarma farkı nedir? Sığ kumlu kıyıda Rautek tutuşuyla geriye çekilir; merdivenli/dik kıyıda kişi taşıma tutuşuyla merdivene getirilir, gerekirse sırt kızak gibi kullanılır.
41. Çapraz (Rautek) kaldırma tutuşu nedir? Omuzda taşıma nerede kullanılır? Rautek tutuşu, koltuk altından geçirilen kollarla kişiyi geriye çekerek tehlikeden uzaklaştırmaya yarar. Omuzda taşıma, kişinin dalgaların içinden karaya çıkarıldığı durumlarda kullanılır.
42. Giysiyle yüzme egzersizi neden yapılır? Kişinin kendini kurtarırken hareket kabiliyetini artırmak ve giysili durumda yüzme/soyunma becerisini kazandırmak için.
43. Cankurtaranın temel donanımı nedir? Palet, maske ve şnorkel.
44. Kurtarma kemeri, ipi, topu ve sopası nerede kullanılır? Kemer: uzun mesafe ve hareketli denizde, çekerek taşımada. İp: her yerde, ucuz ve etkin standart araç. Top: hedefe kesin atış gereken durumlarda. Sopa (kakıç): havuz/rıhtım kenarında kısa mesafede.
45. Kurtarma kemeriyle kurtarmada cankurtaran nasıl davranır? Kemeri arkadan çekerek gider, kaldırma parçasını uzatır; gerekirse simit gibi kişiye geçirip kancayla emniyete alır ve paletli sırtüstü kurbağalama ile sürekli izleyerek taşır.
46. Havuzda kurtarmanın nedenleri ne olabilir? Riskli gruplar, kaba davranışlar, havuzun yapısal tehlikeleri ve dikkatsizlik kaynaklı kazalar.
47. Açık suda kurtarmayı hangi faktörler zorlaştırır? Görüş azlığı, akıntı, dalga, mesafe ve değişken hava/su koşulları.
48. Sahilde kurtarmayı hangi faktörler zorlaştırır? Dalgalar, akıntılar, gelgit (med-cezir) ve deniz suyunun tuz içeriği (yutulması kusmaya yol açabilir).
49. Buza düşen kişinin kurtarılması için neler yapılır? Cankurtaran önce kendini emniyete alır (bağlanma/yardımcı), ağırlığını yayarak yaklaşır ve kişiye yardımcı araç uzatarak çeker.
50. Cankurtaran hangi durumda her zaman önce kendi güvenliğini düşünür? Her durumda; özellikle sarılma riski, akıntı, buz ve dalma operasyonlarında kendi emniyeti önceliklidir.
51. Kurtarma zincirini hangi unsurlar oluşturur? Emniyete alma/kişinin kendi güvenliği → imdat çağrısı → acil önlemler → ilkyardım → kurtarma hizmetleri ve hastane.
52. Bir örnek imdat çağrısı verin. "112 acil, deniz kıyısında bir kişi boğuluyor; [konum]'dayız, kişi bilincini kaybetti, yardım edin." (Yer, olay, kişi sayısı ve durum net belirtilir.)
53. Hangi önlemler acil önlemlerdir? Bilinç kontrolü, soluk yolunun açılması, solunum kontrolü, yan pozisyon, yapay solunum ve kalp-akciğer canlandırması.
54. Bilincin yerinde olup olmadığı nasıl tespit edilir? Kazazedeye seslenip dokunarak tepki verip vermediği kontrol edilir; tepki yoksa bilinç kapalıdır.
55. Bilincini kaybetmiş kişi nasıl yatırılır? Solunumu ve nabzı varsa yan pozisyona (koma/recovery pozisyonu) alınır.
56. Solunumda nelere dikkat edilir? "Bak – Dinle – Hisset" yöntemiyle göğüs hareketi, soluk sesi ve nefesin hissedilmesi; ayrıca cilt rengi ve sıcaklığı.
57. Ne zaman kalp masajı yapılır? Kazazedenin bilinci kapalı ve solunumu/dolaşımı yoksa, derhal kalp-akciğer canlandırması (kalp masajı + yapay solunum) başlatılır.
Bu test sayfası genel tekrar amaçlıdır; uygulamalı ilkyardım ve cankurtarma becerileri yetkili kurumların yüz yüze eğitimleriyle kazanılmalıdır.